ذبيح الله صفا
266
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
رجال بزرگ و رياضىدان مشهور و دانشمند خراسان بوده است ، سه پسر بنام محمد و حسن و احمد در بغداد و در دستگاه مأمون و معتصم بسر مىبردهاند ، كه آنانرا بسبب انتساب بپدرشان بنى موسى يا بنى منجم يا بنى شاكر مىگفتهاند و از ميان آنان مهمتر و فاضلتر از همه محمد بوده است كه در سال 259 درگذشت . از آثار معروف بنى موسى كتاب المخروطات و كتاب معرفة اشكال البسيطة و الكريّة در دست است . كتاب نخستين را از آثار محمد دانستهاند ولى چه آن كتاب و چه كتاب ثانوى على الظاهر از ترجمههايى است كه تحت نظر فرزندان موسى بن شاكر از يونانى به عربى صورت مىگرفت . خواجهء طوسى كتاب المخروطات مذكور را تحرير كرده است . 13 - از اقليدس مهندس بزرگ يونانى ( متوفى در حدود سال 285 قبل از ميلاد ) ميلاد ) مسلمين كتب متعددى را مىشناخته و مورد استفاده قرار مىدادهاند . يكى از آنها كتاب المعطيات « 1 » است در هندسه داراى نود و پنج شكل . اين كتاب را اسحق بن حنين ترجمه و ثابت بن قرة اصلاح و خواجهء طوسى تحرير كرده و از آن علاوه بر نسخهء مطبوع چند نسخهء مخطوط در دست است . 14 - ديگر از كتب اقليدس كتاب المناظر يا اختلاف المناظر « 2 » است . از ترجمهء عربى اين كتاب كه نمىدانيم از كيست نسخى باصلاح يعقوب بن اسحق الكندى در دست داريم و تحريرى كه خواجهء طوسى ازين كتاب ترتيب داده بطبع رسيده است . 15 - كتاب ديگرى از اقليدس بنام ظاهرات الفلك در بيست و سه و در بعضى نسخ در بيست و پنج شكل در دست است كه خواجه آن را تحرير كرده . 16 - كتاب ديگر اقليدس كه از همهء كتب او در دنياى قديم معروفتر بود كتاب اصول هندسه « 3 » است كه مسلمين آن را بنام اصول الهندسة يا كتاب الاصول يا
--> ( 1 ) - les Donnees ( 2 ) - traite d'Optique ( 3 ) - les Elements de Geometrie